Vrste radnog angažovanja u Srbiji

U Republici Srbiji Zakonom o radu uređen je opšti režim radnih odnosa prema kome lica mogu zasnivati sa poslodavcem:1. radni odnos ili mogu biti angažovana ili 2. van radnog odnosa.

Vrste radnog angažovanja u Srbiji

 U Republici Srbiji Zakonom o radu uređen je opšti režim radnih odnosa prema kome lica mogu zasnivati sa poslodavcem:

  1. radni odnos ili mogu biti angažovana
  2. van radnog odnosa.

1. Vrste radnog odnosa

Radni odnos se može zasnovati na neodređeno ili određeno vreme. Puno radno vreme iznosi 40 časova nedeljno, dok poslodavac može utvrditi i kraće radno vreme, ili ne kraće od 36 sati nedeljno. Svaki zaposleni ima pravo na najmanje 20 dana godišnjeg odmora za punu godinu rada kod poslodavca.

Radni odnos na određeno vreme ne može biti duži od 24 meseca. Ugovor o radu na određeno vreme može da se zaključi:

  • Ako je to potrebno zbog zamene privremeno odsutnog zaposlenog, do njegovog povratka;
  • Za rad na projektu čije je vreme unapred određeno, najduže do završetka projekta;
  • Sa stranim državljaninom, na osnovu dozvole za rad u skladu sa zakonom, najduže do isteka roka na koji je izdata dozvola;
  • Za rad na poslovima kod novoosnovanog poslodavca čiji upis u registar kod nadležnog organa u momentu zaključivanja ugovora u radu nije stariji od jedne godine, na vreme čije ukupno trajanje nije duže od 36 meseci;
  • Sa nezaposlenim kome do ispunjenje jednog od uslova za ostvarivanje prava na starosnu penziju nedostaje do 5 godina, najduže do ispunjenja uslova;

Ako zaposleni ostane da radi kod poslodavca najmanje 5 radnih dana po isteku vremena za koje je ugovor zaključen, smatra se da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme.

Drugi oblici radnog odnosa su:

  • radni odnos uz probni rad;
  • radni odnos za obavljanje poslova sa povećanim rizikom;
  • radni odnos sa nepunim radnim vremenom;
  • radni odnos za rad van prostorija poslodavca;
  • radni odnos sa kućnim pomoćnim osobljem i
  • radni odnos sa pripravnikom;

Radni odnos uz probni radPoslodavac ili zaposleni mogu da otkažu ugovor o radu i pre isteka vremena za koji je ugovoren probni rad, sa otkaznim rokom koji ne može biti kraći od pet radnih dana, a poslodavac je u ovoj situaciji dužan da obrazloži otkaz ugovora o radu. Može trajati najduže 6 meseci.

Radni odnos za obavljanje poslova sa povećanim rizikom- podrazumeva da zaposleni potvrdom nadležnog zdravstvenog organa poseduje posebne zdravstvene sposobnosti kako bi adekvatno odgovorio na specifične uslove rizičnih poslova.

Radni odnos sa nepunim radnim vremenom zaključuje se za one poslove čiji obim ne zahteva puno radno vreme, odnosno koje traje kraće od 40 sati nedeljno. Može se ugovoriti kako na određeno, tako i na neodređeno vreme. Zaposleni koji radi sa nepunim radnim vremenom kod jednog poslodavca može za ostatak radnog vremena da zasnuje radni odnos kod drugog poslodavca.

Radni odnos za rad van prostorija poslodavca podrazumeva da se radni proces odvija u prostorijama koje obezbeđuje sam zaposleni i zbog toga poslodavac određuje i poseban režim kontrole za njegov rad. Poslednjim izmenama Zakona od 2015. godine utvrđena su dva oblika ovog rada:

  • rad na daljinu i
  • rad od kuće.

Radni odnos sa kućnim pomoćnim osobljem- U ove poslove spadaju  najčešće čuvanje dece, staranje o bolesnima, održavanja pokućstva ili obezbeđenja ličnosti ili imovine. Ovaj tip radnog odnosa obuhvata mogućnost da se deo zarade isplati u novcu u iznosu najmanje 50% zarade a ostatak može da se isplati u naturi što podrazumeva npr. obezbeđivanje stanovanja ili/i ishrane.

Radni odnos sa pripravnikom je vrsta odnosa koja se uspostavlja sa licem koje se prvi put zapošljava u zanimanju za koje je steklo određenu školsku spremu za koje je zakon ili pravilnik utvrdio da je pripravnički staž neophodan.

2. Rad van radnog odnosa

Zakonom o radu definisan je i rad van radnog odnosa, i to::

  • privremeni i povremeni poslovi,
  • ugovor o delu,
  • ugovor o stručnom osposobljavanju i usavršavanju i
  • ugovor o dopunskom radu

Privremeni i povremeni poslovi- zaključuju na period do 120 radnih dana u kalendarskoj godini.  Mogu se zaključiti sa:

  • Nezaposlenim licima (lice između 15 i 65 godina);
  • Zaposlenim koji radi nepuno radno vreme-do punog radnog vremena, kod drugog ili kod istog poslodavca;
  • Korisnikom starosne penzije;
  • Licem koje je član omladinske ili studentske zadruge;

Ugovor o delu se zaključuje za poslove koji su van delatnosti poslodavca i predmet ovog ugovora je delo, a ne sam rad.

Ugovor o stručnom osposobljavanju se po pravilu zaključuje za obavljanja pripravničkog staža, kada je to zakonom, odnosno pravilnikom predviđeno kao poseban uslov za samostalan rad u struci.

Ugovor o stručnom usavršavanju se zaključuje radi obavljanja specijalizacije tj. sticanja posebnih znanja i sposobnosti za rad u struci i sa ciljem sticanja stručnog usavršavanja. Specijalizacija i stručno usavršavanje nisu karakteristični za sve delatnosti pa se ne mogu ni zaključiti ukoliko to nije određeno posebnim propisom.

Ugovor o dopunskom radu - Zaposleni koji radi kod jednog poslodavca sa punim radnim vremenom zaključi ugovor o dopunskom radu sa drugim poslodavcem do najviše trećine punog radnog vremena.